ەل-ارنا قولفون نۇسقاسىنا ەنۋ Еларна қолфон нұсқасына ену


ەل-ارنا قولفون نۇسقاسى | "قولفون نۇسقاسىن ءتۇسىرۋ (Android)

Кірілше
جۇكتەۋ-البومىم-البومدار-جەلى
وسى توردى ساقتايمىن! | وسى توردى باس بەت ەتەمىن!

ءبىزدىڭ بايلانىس: elarna2012@gmail.com

Үш күнгы келушылер санағыКелген адам саны (IP)Көрілген бет саны (PWs)КомпйутерҚолфон
2017-04-2650132299550 %50 %
2017-04-2748112109653 %47 %
2017-04-28220 %100 %


تىركەلىڭىزدەر كىتاپحانا قوجالار تورابى البومدار قازاقتىڭ 1001 ەرتەگىسى
ءتۇرى: قازاق ادەبيەتى گازەتى
جولدانعان ۋاقىتى: 17:00 - 2017/04/21
وسى ماقالانىڭ كىرىلشە نۇسقاسى، وسى ارانى باسىڭىز

Осы мақаланың кірілше нұсқасы, осы араны басыңыз

: PDF Download - Жұктеұ - Скачать - ءتۇسىرۋ

كەيىنگى ۋاقىتتا تەاتر سىنى جوق دەگەن  پىكىرلەر  ءجيى ايتىلادى. ونىمەن كەلىسەتىندەر دە، كەلىسپەيتىندەر دە، ءتىپتى ونىڭ بار-جوعىنا ءمان بەرمەيتىندەر دە بار. تەاتر سىنى جوق دەيتىن تاراپ ساحناعا شىققان جۇمىستىڭ جىلىك-جىلىگىن شاعىپ تالداپ-تارازىلاعان، تاقىرىپقا جاناشىرلىقپەن قاراپ ولقى تۇسىن تولتىرۋدى مەڭزەگەن، دراماتۋرگ پەن رەجيسسەر ايتپاق بولعان ويعا ودان ارى تەرەڭ ۇڭىلگەن ساراپتامالىق ماقالا كەزىكتىرە الماعان بولار. ال سىنشىلار تاراپى كەز كەلگەن دۇنيەگە بايىپتى پىكىر ايتۋدى ءجون ساناپ،  ويلارىن جۇپتاپ، جيناقتاپ جازعانىمەن ونى دەن قويىپ وقيتىن وقىرمان تابا الماعان شىعار… تولاسسىز سارقىراپ اعىپ جاتقان ساحنا ونەرىندە بەلەڭ العان ءار ءتۇرلى تەندەنتسيالارعا ءۇڭىلىپ،  شىكامشىل ءارى نازىك ونەردىڭ جالپىعا ىقپالىن زەرتتەپ جۇرگەن تەاتر سىنى وسى سالانىڭ ءبىر تارماعى ەكەنى راس. باستاۋى ورتاق ەكى ونەردىڭ ماقساتى  – ءبىرىن-بىرى  تولىقتىرىپ،  ءبىرىن-بىرى قامشىلاي ءجۇرىپ ونەرگە قىزمەت  ەتۋ. ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنداعى «عىلىم اپتالىعى» اياسىندا «قا­زاق­ستانداعى زاماناۋي تەاتر ۇدە­رىسى جانە تەاتر سىنى ما­سە­لەلەرى» ات­تى جۋىردا وتكەن «دوڭگە­لەك ۇس­تەل­دە» تەاتر سىنى مەن قازاق ساح­ناسىنداعى قور­دا­لانعان ماسە­لە­لەر ەگجەي-تەگجەيلى ءسوز بول­دى. «Oner.kz» پورتالى جانە ونەر­تانۋ فاكۋلتەتىنە قا­راستى تەاتر ونەرىنىڭ تاريحى مەن تەورياسى كافەدراسى ۇيىم­داس­تىر­عان جيىن باستاماسى قۇپ­تارلىق. وعان ت.جۇرگەنوۆ اتىن­دا­عى قازاق ۇلتتىق ونەر اكا­­دە­مياسىنىڭ عى­لىمي ىستەر جونىندەگى پرورەكتورى ق.حا­لى­قوۆ، م.اۋەزوۆ اتىن­داعى قازاق مەملەكەتتىك اكا­دەميالىق  دراما تەاترىنىڭ ادە­بيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، قا­زاقستاننىڭ ەڭ­بەك سىڭىرگەن ق­اي­­­راتكەرى، حا­لىق­ارالىق «الاش» ادەبي سىيلى­عى­نىڭ لاۋرەاتى، ما­دە­نيەت­تانۋشى ءاليا بو­پە­جانوۆا، ع.مۇسىرەپوۆ اتىن­داعى قا­زاق مەملەكەتتىك اكا­دە­ميالىق بالالار مەن جاسوسپى­رىمدەر تەاترىنىڭ وكىلى گۇل­ناز تەمەنوۆا، مەملە­كەتتىك قۋىر­شاق تەاترى­نىڭ قىزمەتكەرى جا­زيرا احمەتوۆا، م.اۋەزوۆ اتىن­داعى ادەبيەت جانە ونەر ينس­تيتۋ­تى­نىڭ تەاتر جانە كي­نو ءبولىمىنىڭ عىلىمي قىز­مەت­كەر­لەرى، ونەرتانۋ كانديداتى، دو­تسەنت امانگەلدى مۇقان، ونەر­تانۋ كانديداتى، دوتسەنت انار ەر­كەباي، ونەرتانۋ ماگيسترى، جاس دراماتۋرگ ايدانا الامان، اك­تەرلىك شەبەرلىك جانە رەجيسسۋرا كافەدراسىنىڭ مەڭ­گە­رۋشىسى، قا­زاقستاننىڭ ەڭبەك سى­ڭىرگەن قاي­ر­ات­كەرى ءورازالى اق­جارقىن-سار­سەن­بەك، «ونەر.kz» پورتالىن جۇر­گىزۋ­شى، جاس دراماتۋرگ ءانناس باعدات جانە وسى فاكۋلتەت ۇس­تاز­دارى مەن ستۋدەنتتەر قاتىستى.


باقىت نۇرپەيىس،
ونەرتانۋ فاكۋلتەتىنىڭ دەكانى، ونەرتانۋ دوكتورى، پروفەسسور:
– قازاق تەاتر سىنىن كوتەرۋ ءۇشىن ەڭ اۋەلى ءوز توپىراعىمىزدا ماماندار دايارلاۋ قاجەتتىگىن ب.قۇنداقبايۇلى مەن ءا.سىعاي تالماي ايتىپ، 1990 جىلى ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى تەاتر جا­نە كوركەمسۋرەت ينستيتۋتىنا العاشقى تەاترتانۋشىلار توبى قابىلدانعان. وسى توپتان تۇلەپ ۇشقان قىز-جىگىت­تەر­دىڭ ءبىرقاتارى عىلىمي ديسسەرتاتسيالارىن ءساتتى قورعاپ، تەاتر­تانۋ سالاسىنىڭ دامۋىنا ۇلەس قوسىپ ءجۇر. تاۋەلسىزدىك ال­عان 25 جىل ىشىندە تەاترتانۋشىلاردىڭ عىلىمي زەرتتەۋ ەڭ­بەكتەرى جيناقتالعان جيىرمادان استام كىتاپ جارىق كو­رىپتى.
كەڭەستىك كەزەڭدە ۇلتتىق تەاتر ونەرىنىڭ ءدال وسىلاي زەرت­تەلمەگەنىن ەسكەرسەك، بۇنى تاۋەلسىزدىكتىڭ جەمىسى دەپ با­عا­لاۋعا ەش كەدەرگى جوق. وسىنداي جەتىستىكتەرمەن بىرگە ول­قى ءتۇسىپ تۇرعان تۇستارىمىز دا بار. ەڭ باستىسى، ءدال قازىرگى سپەك­تاكلدەر تۋرالى سىني ماقالالار جازىلماي جاتىر. مۇنىڭ سەبەبىن ىزدەگەن كەزدە تەاترتانۋشىلار مەن تەاتر­لار­دىڭ اراسىنداعى بايلانىستىڭ جوقتىعى الدىمىزدان شى­عادى. وبلىستاعى تەاترلاردىڭ بىرەن-سارانى بولماسا (اتاپ ايتقاندا، ن.بەكەجانوۆ اتىنداعى قىزىلوردا وب­لىستىق قازاق مۋزىكالىق دراما تەاترى، قاراعاندى وب­­لىستىق
س.سەيفۋللين اتىنداعى قازاق دراما تەاترى، ءن.جان­تورين اتىنداعى وبلىستىق مۋزىكالىق دراما تەات­رى، شىعىس قازاقستان وبلىستىق قازاق دراما تەاترى (وس­كەمەن)، شىعىس قازاقستان وبلىستىق سەمەيدىڭ «داريعا-اي» جاستار تەاترى) باسقالارى تەاترتانۋشىلارمەن قارىم-قا­تىناس جاساۋعا قۇلىقسىز. سپەكتاكلدىڭ قابىلداۋىنا تەاتر سىنشىلارىن شا­قىر­مايدى، پرەمەرادان سوڭ سىن ايتىلا قالسا، ونىمەن ساناسىپ جاتقان ەشكىم جوق. رەجيسسەردەن باستاپ، رولدەردە ويناعان اكتەرلەردىڭ كوپشىلىگى ماقتاعاندى قالايدى. بيىل­عى ماۋسىمدا ع.مۇسىرەپوۆ  اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر تەاترى ەكى پرەمەرا قارساڭىندا تەاتر سىنشىلارىن شاقىردى. الۋان پىكىر ايتىلدى، وسى باستامانى باسقا تەاتر باسشىلارى قولعا السا، ساپالى سپەكتاكلدەردىڭ قاتارى كوبەيە تۇسەر ەدى. كەلەسى ءبىر ماسەلە – حالىقارالىق، رەس­پۋبليكالىق، اي­ماقتىق تەاتر فەستيۆالدەرىنىڭ قازىلار القاسى قۇرا­مىنا تەاترتانۋشىلار تارتىلمايدى. كىلەڭ با­سقا ماماندىق يەلەرىنەن قۇرالعان ءادىل قازىلار مۇ­شەلەرىنىڭ «مەن مىنا سپەكتاكلدى ونشا ۇقپادىم. بىلاي، جامان ەمەس»،– دەپ باستالاتىن سوزدەرىن ەستىگەندە كۇرسىنەسىڭ. بۇل دا تەاتر سىنىن دامىتۋعا ۇلكەن كەدەرگى. تەاتر سىنشىسى سپەكتاكل كورمەسە، نەنى جازادى؟
ايلىعى شايلىعىنا جەتپەيتىن تەاتر سىنشىلارىنا قا­لاماقى تولەۋ ەشجەردە بەلگىلەنبەگەن. كەلەشەكتە جاستار بۇل ماماندىققا مۇلدە كەلمەي قالۋى مۇمكىن دەگەن ءقاۋىپ تە جوق ەمەس. مادەنيەت جانە سپورت مينيسترلىگى تاراپىنان تەاتر سىنشىلارىن جۇمىسقا ورنالاستىرۋ تەتىگى قاراس­تىرىلسا ابزال بولار ەدى. جاسىراتىنى جوق، وبلىستىق تەاتر­لارداعى ادەبيەت ءبولىمى مەڭگەرۋشىلەرىنىڭ باسىم بولىگى تەاتر­تانۋشىلار ەمەس.
بۇگىنگى تاڭدا الەمدىك تەاتر ونەرىندە تەاتر سىنشىلارى تەاتردىڭ تاريحىن جازاتىن شەجىرەشى-عالىم عانا ەمەس، تەاتر­دىڭ جۇمىسىن ناسيحاتتايتىن جارناماشى مىندەتىن ات­قارادى. ولار ەڭ ۇزدىك سپەكتاكلدەردى باسقا مەملەكەتتەرگە كورسەتۋگە بەلسەنە ارالاسادى. ەلىمىزدەگى تەاتر سىن­شى­لارى­نىڭ ءبىلىمى ولاردان كەم ەمەس. سوندىقتان دا قازاق­ستاندىق تەاترلار تەاتر سىنشىلارىمەن قارىم-قاتىناستى نىعايتسا ءار ءىستىڭ ناتيجەلى بولاتىنىنا سەنىمىمىز مول.


ء

سانيا قابديەۆا،
تەاتر ونەرىنىڭ تاريحى مەن تەورياسى كافەدراسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، ونەرتانۋ كانديداتى، پروفەسسور:
– قازىرگى قازاق تەاترى ونەرىندە بۋىن الماسۋ ماسەلەسى اسا ماڭىزدى بو­لىپ تۇر. بۇل دراماتۋرگياعا، رەجيس­سۋرا­عا جانە اكتەرلىك ونەرگە قاتىستى ورتاق تۇيتكىلگە اينالدى.
تەاتر قاشان دا ءوز كەزەڭىنىڭ اسقاق رۋحىن كورسەتۋى ءتيىس. ال ساحنادان وزەكتى تاقىرىپتاردى ارقاۋ ەتكەن ەلەۋلى دۇنيە قويۋ ءۇشىن زاماناۋي دراماتۋرگيالىق ماتەريال قاجەت. ءبىراق جاس رەجيسسەرلەر پەسا جازىپ جۇرگەن اۆتورلار اراسىنان وزدەرىمەن مۇددەلەس، ءارى كاسىبي دەڭگەيدە جۇمىس ىستەيتىن درا­ماتۋرگتەردى تاپپايدى.
بۇگىندە پەسا جازۋمەن شۇعىلدانىپ جۇرگەندەردى دراما­تۋرگ دەپ ايتۋعا دا كەلمەيدى، سەبەبى ولاردىڭ جازعاندارى كا­سىبي ولشەمدەرگە ساي ەمەس. اۆتورلار كورەرمەندى تولعان­دى­راتىن كۇردەلى ماسەلەلەردى ايتىپ، وزدەرىنىڭ شىعار­ما­شىلىق كەلبەتىن تابۋدىڭ ورنىنا جاعىمدى جانە جاعىمسىز بو­لىپ بولىنگەن، ءبىر بوياۋمەن ارلەنگەن كەيىپكەرلەرى بار، قا­رابايىر اشىق تارتىسقا قۇرىلعان شىندىققا جاناسپايتىن وقيعالاردى ويدان شىعارىپ ءجۇر. ولار وزدەرى بەينەلەگەن كەيىپكەرلەرىنىڭ تاعدىرىنا، مىنەز ەرەكشەلىگىنە، ءتىپتى كوڭىل بولمەيدى. سونىڭ سالدارىنان ۇزىك-ۇزىك كورىنىستەردى بەي­بەرەكەت بىرىكتىرە سالعان ساپاسىز دراماتۋرگيالىق شى­عارمالار كوبەيىپ كەتتى. ونداي قويىلىمداردا ونەر كور­سەتكەن اكتەرلەر ءوز قاھارماندارىنىڭ ىشكى تەبىرەنىستەرى مەن تولعانىستارىن اشىپ كورسەتە المايدى. بۇل كۇندە سپەك­تاكلدەردە استارلى ماعىنا، ەكىنشى پلان دەگەن ۇعىمدار مۇلدە كورىنبەيدى.
«جاقسى» دەپ باعا بەرۋگە تاتىمايتىن قويىلىمداردىڭ كوبەيۋى اكتەرلىك جانە رەجيسسەرلىك كاسىبيلىكتىڭ عانا ەمەس، جال­پى ساحنالىق مادەنيەتتىڭ دەڭگەيىن تومەندەتتى. رە­جيس­سەر­لەر جاڭا جازىلعان ساپالى پەسا تاپپاعاندىقتان پرو­زالىق شىعارمالاردى ساحناعا لايىقتاپ نەمەسە كلاسسيكالىق دۇنيەلەردى ينتەرپرەتاتسيالاۋمەن شەكتەلەدى.
قازاقستانداعى تەاتر ونەرىن دامىتۋدا ماڭىزدى فاك­توردىڭ ءبىرى – شەتتەن شاقىرىلعان رەجيسسەرلەرمەن جۇمىس ىستەۋ. بۇل بىرىنشىدەن، كاسىبي تاجىريبە الماسۋ بولسا، ەكىن­شىدەن، تەاترلىق مادەنيەتتەر بايلانىسىن نىعايتۋعا ىق­پال ەتەدى. وسىنداي شىعارماشىلىق بىرلەستىكتەن كۇتپەگەن رەجيسسەرلىك شەشىم، جارقىن اكتەرلىك جۇمىس، جاڭا فورما ء(پىشىن) تۋىندايدى. ي.ۆايتكۋس (ليتۆا)، ب.ابدۋرازاكوۆ (تاجىكستان)، س.پوتاپوۆ (رەسەي)، ن.اسانبەكوۆ (قىرعىزستان) سپەكتاكلدەرى وتكەن ماۋسىمنىڭ ۇزدىك قويىلىمدارى قاتارىندا تۇر. ولار حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالدەرىندە كوزگە ءتۇستى. ال اكتەرلەر ءۇشىن مۇنداي جوعارى بىلىكتى رەجيسسەرلەرمەن جۇمىس ىستەۋ شەبەرلىك شىڭدايتىن مەكتەپ ىس­پەتتى.
قازىرگى قازاق رەجيسسۋراسىنىڭ جاس بۋىن وكىلدەرىنەن دينا قۇنانباي مەن بولات ابدراحمانوۆتى بولە-جارا اتاۋعا بولادى. بايىپتى، ءارى بىلىمگە قۇمار بۇل رەجيسسەرلەر، ەڭ الدىمەن، وزدەرىنىڭ كوركەم ويىن، كاسىبيلىگىن تانىتتى.
د.قۇنانباي العاشقى قويىلىمدارىنان-اق ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق باتىلدىعىن بايقاتىپ، ۇلتتىق جانە الەمدىك كلاسسيكانى ساحنالاۋدا ادەتتەن تىس رەجيسسەرلىك شەشىمدەرىمەن نازارعا ءىلىندى. ول قازاقستاننىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىندە سپەكتاكلدەر قويىپ ءجۇر. ۇنەمى ىزدەنىس ۇستىندە جۇرەتىن د.قۇنانبايدىڭ شەبەرلىك دەڭگەيى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتۋىمىز كەرەك.
قازاقستاننىڭ ءار وبلىستاعى تەاترلارىن ارالاۋ بارى­سىن­دا اكتەرلىك قابىلەتى مول جانە جاڭا سپەكتاكلدەردى قويۋ­عا مۇمكىندىگى جەتەتىن رەجيسسەرلەردىڭ بارىن انىق­تا­دىق.
زاماناۋي تەاتر ەستەتيكاسىنا ساي جۇمىس ىستەيتىن جاڭا بۋىن ساحناگەرلەر وزدەرىنىڭ كوزقاراسىن ساحنا ارقىلى جەتكىزۋگە تىرىسىپ ءجۇر. قازاقتىڭ جاس رەجيسسەرلەرى تەاتر ساحناسىندا ۇلتتىق بىرەگەيلىكتى تانۋعا تالپىنىپ، مادەني مۇرا داستۇرلەرىن الەمدىك تەاترداعى وزەكتى يدەيالار مەن فورمالارمەن ۇندەستىرۋدىڭ جولىن ىزدەۋ ۇستىندە. ساحنالىق داستۇرلەر مەن يننوۆاتسيانىڭ وسىلايشا بىتەقايناسۋى قازىرگى تاڭدا اسا ءتيىمدى دەپ ويلايمىز.


امانكەلدى مۇقان،
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ تەاتر جانە كينو ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، ونەرتانۋ كانديداتى، دوتسەنت:
– تەاتر ونەرى پايدا بولىپ، درا­ما­تۋرگتىڭ جازباسى ساحناعا جول تارتقا­نى­نا سان جىلدار وتسە دە، تەاتر مەن درا­ماتۋرگ اراسىنداعى بايلانىستىڭ ءشا­يداي اشىق بولعان كەزى سيرەك. بۇل قارىم-قاتىناستا ەكى جاقتىڭ دا ايتار ءۋاجى، ءوزارا قويار شەكتەرى مەن شارتتارى بار. ال ەندى جا­زىلعان، ءبىراق قويىلماعان پەسالار جايىندا ويلاناتىن جاي كوپ. جۇلدە العان تالاي پەسا ساحناعا شىقپاي، شاڭ با­سىپ جاتىر. مينيسترلىكتە جۇلدە العان شىعارمانى قويۋ­دى مىندەتتەيتىن تەتىك بولماعان سوڭ ءار تەاتر ءوز بىلگەنىن، قا­لاعانىن قويۋدا. دراماتۋرگيالىق بايگەلەردەن جۇلدە ال­عان پەسالار كوپ، الايدا، تەاترلارىمىز بەن رەجيسسەرلەر قاۋىمى «پەسا جوق» دەۋدەن تانباي كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا ەلى­مىزدىڭ تەاترلارىن بىرىكتىرىپ، ايقىن ماقساتتا جۇيەلى جۇ­مىس ىستەۋ كەمدىك ەتىپ تۇر. رەسپۋبليكانىڭ 60-قا جۋىق تەاترى ءار ءتۇرلى مەكەمەلەرگە باعىنىپ، ءار ءتۇرلى جەردەن قارجىلاناتىن بولعان سوڭ رەپەرتۋار تاڭداۋدا ماسەلە  وتە كوپ. رەسپۋبليكا كەڭىس­تىگىندەگى تەاترلاردا ءبىر ءىزدى ساياسات ۇستانۋ كەمشىن. تەاتر­لاردىڭ رەسمي مارتەبەسى – مەملەكەتتىك قا­زىنالىق كاسىپورىن، ال جۇمىس ىستەۋ ءتاسىلى – جەكەمەنشىك سەرىك­تەستىك سياقتى ەركىندىكتە. تەاترلار پەسانى وزدەرى جازىپ، وزدەرى قابىلداپ، وزدەرى ساحنالاپ، قالاماقىسىن دا وز­دەرى قويادى. سىنشى رەتىندە وزدەرى باعا بەرەدى. وسىنىڭ سال­دارىنان تەاتردىڭ دەڭگەيى تومەندەپ، اياعى تاپ­تاۋرىن­دىققا ۇرىندىردى.
دراماتۋرگ پەسا جازادى، رەجيسسەر پەسانى قويادى، اكتەر ورىندايدى، سىنشى باعالايدى. اركىم ءوزى ما­مان­دانعان كاسىبي ىسىمەن اينالىسادى. باستى باعا بەرۋشى قالىڭ كورەرمەن دەسەك تە، تەاتر سىنشىسىنىڭ كاسىبي تالداۋىنسىز سپەكتاكلدىڭ كوركەمدىك ساپاسىن اجىراتۋ، تۇشىمدى باعا بەرۋ قيىن. كاسىبي ساحنا ونەرىنىڭ ءتورت تاعانىنىڭ ءبىرى بولۋى ءتيىس تەاتر سىنىنىڭ بۇگىنگى تەاتر پروتسەسىنەن شەت­تە­تىلۋى ونىڭ دامۋىنا كەدەرگى كەلتىرەدى. وركەنيەتتى ەلدەردە ءار­بىر جاڭا قويىلىمنىڭ كوركەمدىك ساپاسىن ەڭ الدىمەن تەاتر سىنشىلارى انىقتاپ، ناقتى باعاسىن بەرەدى. ال ءقازىر ءبىزدىڭ تەاترلار سىنشىلاردى مۇلدەم كەرەك ەتپەۋگە اينالدى، ءتىپتى، سوڭعى ۋاقىتتا تەاتر فەستيۆالدەرىنە تەاتر سىن­شى­لارى سيرەك شاقىرىلادى. سول سەبەپتى دە، تەاتر
كور­كە­م­ونەرپازدىق دەڭگەيىنە ءتۇسىپ، ونىڭ جۇمىسى مەن شى­­عار­­ماشىلىق قارىمىن تالداۋ ەكراننان جۇلدىز تاڭ­داي­تىن توك-شوۋعا اينالدى.
وسى ورايدا تەاتر ونەرىن ىلگەرلەتۋ جولىندا مىناداي ۇسى­نىستار ايتپاقپىن:
* قازاق دراماتۋرگياسىنىڭ ءورىسى كەڭەيىپ، سۇرانىسقا يە بولۋى ءۇشىن اۋقىمدى، بۇگە-شىگەسىنە دەيىن بەكىگەن جوسپار قاجەت. تەاتردىڭ دامۋىنا، ساپالى رەپەرتۋار جاساقتاۋىنا، زاماناۋي كەيىپ قالىپتاستىرۋىنا جازۋشى-دراماتۋرگتەر، تەاتر ۇجىمى، سىنشىلار قاۋىمى تىكەلەي جاۋاپتى.
* بۇگىنگى زامانعا ساي جاڭا فورماتتاعى دراماتۋرگتەر قالىپتاستىرۋ ءۇشىن سىنشى، دراماتۋرگ، رەجيسسەرلەردىڭ قاتىسۋىمەن سەمينارلار، شەبەرلىك سىنىپتارى، جازدىق لاگەرلەر ۇيىمداستىرۋدى قولعا الۋ كەرەك;
* تەاتردىڭ مەملەكەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋدەگى ماڭىزى قوعامداعى وزگە سالادان ءبىر مىسقال دا كەم ەمەس. سوندىقتان دا درامالىق شىعارمالارعا مەملەكەتتىك ساتىپ الۋ جونىندە ارنايى كونكۋرس وتكىزىلىپ، گرانت بەرىلىپ تۇرعانى ءجون. جىل سايىن ءۇش-تورت پەساعا بايگە بەرۋمەن شەكتەلۋ ەلىمىزدەگى الپىسقا جۋىق تەاتر ءۇشىن ازىق بولا الماسى انىق.
* ءقازىر ءار تەاتر جاڭا پەسانى وزدەرى قابىلدايدى. بۇل – تەاتر ونەرىن دە، دراماتۋرگيانى دا العا باستىرمايدى. بۇلاي جالعاسا بەرسە تەاتردىڭ ادەبيەت بولىمىنە ساپاسىز شىعارمالاردىڭ قاپتاپ كەلۋى توقتامايدى جانە سىبايلاس جەمقورلىققا جول اشىلا بەرەدى. سوندىقتان دا كەز كەلگەن جاڭا پەسا ەڭ الدىمەن بەيتاراپ سىنشىلاردىڭ تالداپ-تالقىلاۋىنان ءوتىپ، كەمشىن تۇستارى جوندەلىپ سوسىن تەاترعا جولدانۋى ءتيىس. وسىعان وراي، تەاترلاردى پەسامەن قامتاماسىز ەتۋدە مينيسترلىكتىڭ رەپەرتۋارلىق ساياسات جونىندەگى باسقارماسى تەاترلاردىڭ ەركىن شىعارماشىلىق جۇمىس جاساۋىنا كەدەرگى كەلتىرمەيتىندەي جۇيە ەنگىزسە;
* تەاترلاردىڭ شىعارماشىلىق بەتالىسىن، جەتىستىك-كەمشىلىگىن دەر كەزىندە انىقتاپ، ساراپتاما جاساۋدى جۇيەلى تۇردە قولعا الۋ قاجەت. تەاترلار قانداي قويىلىمدار قويىپ ءجۇر، ولاردىڭ ساپاسى قاي دارەجەدە، كورەرمەندەردىڭ ىنتا-ىقىلاسى قانداي، وعان جۇمسالعان شىعىن قانشالىقتى اقتالدى دەگەن سياقتى زەرتتەۋلەر جاسالىپ، مونيتورينگ جۇرگىزۋدىڭ دە ەرەجە-شارتتارى جاسالىنسا دەيمىز. بۇعان ءبىرىنشى كەزەكتە م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتى مەن ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ، استاناداعى ونەر ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ تەاتر ماماندارى بەلسەندى تارتىلۋى كەرەك.


ء

اليا بوپەجانوۆا،
م.اۋەزوۆ اتىنداعى قازاق مەملەكەتتىك اكادەميالىق دراما تەاترى ادەبيەت ءبولىمىنىڭ مەڭگەرۋشىسى، قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن قايراتكەرى، حالىقارالىق «الاش» ادەبي سىيلىعىنىڭ لاۋرەاتى:
– سپەكتاكلدىڭ ومىرگە كەلۋى كۇر­دەلى پروتسەسس ەكەنىن جاقسى بىلەسىزدەر. تەاتر سىنشىسى پىكىر ايتقاندا وسى ۇجىمنىڭ ەڭبەگىن ەسكەرۋى كەرەك. تەاتر سىنشىسى سپەكتاكلگە پىكىر ايتقان سوڭ، رەجيسسەردىڭ ونى وزگەرتىپ قويۋى مىندەتتى ەمەس. ءارى، نەگە وزگەرتىپ قويمادىڭىز دەۋگە سىنشىنىڭ دا حاقى جوق. ويت­كەنى، بۇل رەجيسسەردىڭ ىشكى سۋرەتكەرلىك قۇقىعىنا قول سۇعۋ دەپ بىلەمىن. تەاترتانۋشى رەجيسسەرمەن، اكتەرمەن جال­پى تەاترمەن تىعىز بايلانىستا بولعانى ءجون دەپ بىلە­مىن. ال فەستيۆالدەردەگى قازىلار القاسىنىڭ مۇشەلەرىن تەك تەاتر سىنشىلارىنان جاساقتاۋعا قارسىمىن. قازىلار القاسىنىڭ قۇرامىندا رەجيسسەر دە، دراماتۋرگ تە، اكتەر دە بول­عانى ءجون، سوندا عانا ءار ءتۇرلى وي قالىپتاسىپ، تىڭ كوز­قاراستار پايدا بولادى.


انار ەركەباي،
م.اۋەزوۆ اتىنداعى ادەبيەت جانە ونەر ينستيتۋتىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى، ونەرتانۋ كانديداتى، دوتسەنت:
– بۇگىنگى تاڭدا وتاندىق ونەر سالاسى زاماناۋي ارت-نارىق قالىپتاس­تىرۋ ۇدەرىسىن باسىنان وتكىزۋدە. ءبىراق قازاق تەاترىنىڭ الەمدىك مادەني كەڭىستىكتە باسەكەگە لايىق دەڭگەيگە جەتۋ ءۇشىن ءالى تا­لاي جۇمىس ىستەۋ كەرەكتىگىن ەلىمىزدە ءوتىپ جاتقان تەاتر فەستيۆالدەرى دا­لەل­دەپ وتىر. ۇلتتىق تەاترلارىمىزدا ءوز ءونىمىن شەتەلگە ۇسىنۋ مەحانيزمدەرى جوق. 25 جىل ىشىندە ەلىمىزدە 20-عا جۋىق رەسپۋبليكالىق، حالىقارالىق تەاتر فەستيۆالى ءوتىپتى، الايدا ولاردى ۇيىمداستىرۋ ءىسى كاسىبي دەڭگەيگە جەتپەي جاتىر. ماسەلەن، بۇگىنگى تاڭدا رەسەيدىڭ وزىندە 250-گە جۋىق تەاتر فەستيۆالى جۇمىس ىستەيدى. ءبىراق سولاردىڭ ىشىندەگى كا­سىبيلىگىمەن ەرەكشەلەنىپ، نەگىزگى ۇستانعان باعىت-باعدارى ايقىن، زامانمەن ۇندەسەتىن سەرگەك كوزقاراستاعى، بۇگىنگى تەاتر ۇدەرىسىن ءجىتى قاداعالاپ جاڭاشىل ۇزدىك سپەكتاكلدەردى كورسەتەتىن ۇشەۋى وقشاۋ تۇر. ولار: بۇكىلرەسەيلىك فەستيۆال-پرەميا «زولوتايا ماسكا»، حالىقارالىق چەحوۆ فەستيۆالى مەن ءورىستىلدى تەاترلاردىڭ «بالتيسكي دوم». سوڭعىسى الەم­دەگى ورىس ءتىلدى تەاتر الەمىن قولداۋعا باعىتتالعان. مۇنداي ۇلكەن فەستيۆالدەردىڭ جارناماسىنان قازاق تەاترىنىڭ سپەك­تاكلىن كورۋ ازىرگە ارمان. جيناقى، جۇپ-جۇمىر فەستي­ۆالدى ۇيىمداستىرۋ مەن كوركەمدىك ساپاسىن تومەندەتپەۋدىڭ سىرى كاسىبيلىك پەن جۇيەلى تاڭداۋدا جاتقاندىعى ايتپاسا دا تۇسىنىكتى. دۇنيەجۇزىنە تانىمال تەاتر فەستيۆالدەرىنە قاتىساتىن سپەكتاكلدەردى مىندەتتى تۇردە تەاترتانۋشىلار مەن تەاتر سىنشىلارىنان تۇراتىن ەكسپەرتتىك قۇرام انىق­تايدى. ونسىز جوعارى ساپالى فەستيۆال وتكىزەم دەۋ بوس اۋرەشىلىك. سوڭعى ءۇش جىلدا قر مادەنيەت جانە سپورت مي­نيستر­لىگىقولعا العان رەسپۋبليكالىق تەاتر فەستيۆالى
تەات­ر­تانۋشىلاردان قۇرالعان ەكسپەرتتىك كەڭەس كومەگىنە بەت بۇرىپ، قويىلىمداردى فەستيۆالگە قاتىستىرماس بۇرىن كاسىبي ىرىكتەۋدەن وتكىزۋدى باستادى. وسى فەستي­ۆالدەردەگى قويىلىمداردىڭ دراماتۋرگياسى مەن رەجيسسۋراسى، اك­تەرلىك ونەرى مەن ستسەنوگرافياسىندا جىلت ەتكەن جاڭالىق كور­دىك. بۇل تاجىريبەنى قالعان فەستيۆالدەر دە قولعا السا دە­گەن نيەتتەمىز.


مەرۋەرت جاقسىلىقوۆا،
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ دوتسەنتى، ونەرتانۋ كانديداتى:
– ءححى عاسىردا ءومىر ءسۇرىپ جاتساق تا «اكتەر – تەاتردىڭ دىڭگەگى» دەگەن ءسوز ءوز ءمانىن جويماعانى راس. الەمدىك تەاتر پوستمودەرنيستىك باعىتقا ويىسىپ، ساحنالىق-بەينەلىك ءتىل يننوۆا­تسيالىق تەحنولوگيالاردىڭ ارقاسىندا جاڭا سا­پالىق دەڭگەيگە اۋىسۋدا.
ءدال وسىنداي وزگەرىستەر قارساڭىندا قازاق اكتەرلىك ونە­رىنىڭ ەڭ باستى كوڭىل اۋداراتىنماسەلەسى – ساحناگەرلەردىڭ ينتەللەكتۋالدىق (پايىم-پاراساتتىق، بىلىمدىلىك) ورەسىنىڭ تومەندىگى دەۋگە بولادى. قازىرگى تاڭدا ساحنادان ەكىنشى پلان، استارلى ءسوز، ءسوز ارەكەتىن كورۋ قيىنداپ كەتتى. سەبەبى، ونەر­پازداردىڭ كوپشىلىگى ءوز بەتىنشە ىزدەنبەيدى. ەكىنشىدەن، اكتەرلەر شەتەلدىك ماماندارمەن وتكىزىلەتىن شەبەرلىك سىنىپتارىنا قاتىسپايدى، وزدەرىنىڭ كاسىبي بىلىكتىلىكتەرىن كوتەرۋگە قۇلىقسىز. وسىنىڭ سالدارىنان كورەرمەن ساحنادان بوس ەموتسيا، پافوسپەن سويلەۋ سياقتى ويىن مانەرىن كورۋگە ءماج­بۇر. زامان وزگەردى، جاڭا فورماداعى سپەكتاكلدەر قويىلىپ جاتىر. ءبىراق جاساندى ويىن، جاتتاندى سوزدەن ء(يلليۋستراتيۆتى ويناۋ مانەرىنەن) قازاق اكتەرلەرى ارىلا قويمادى. ابسۋردتىق شىعارمانىڭ ءوزىن پسيحولوگيالىق تەاتردىڭ بەينەلەۋ قۇرالدارىمەن ويناپ جۇرگەندەر دە جوق ەمەس. ءبىر سوزبەن ايتقاندا، ينتەللەكتۋالدىق-ساراپتامالىق ويىن دەڭگەيىن كورە الماي ءجۇرمىز، اكتەرلەر اراسىندا ءوز ءرولىنىڭ اۆتورى دەڭگەيىنە كوتەرىلگەندەر قاراسى از.
تاعى ءبىر ۇلكەن ماسەلە – قازاق ساحناسىنان ارۋلار بەي­نەسىن جاسايتىن اكتريسالاردىڭ ازايىپ كەتكەندىگى دەر ەدىك. سونىڭ ىشىندە، وفەليا، گەرترۋدا، دجۋلەتتا، ميراندولي­نا، مەدەيا، كارمەن، توميريس، قاراگوز، ۇلپان، بايان سىندى كۇردەلى تۇلعالاردى، ينتەللەكتۋالدىق دايارلىقتى، فاكتۋرانى تالاپ ەتەتىن ءىرى رولدەردى ورىندايتىن اكتريسالار ساۋ­ساقپەن سانارلىق.
ءۇشىنشى ماسەلە – وبلىستىق تەاترلارداعى جەرگىلىكتى كول­لەدجدەردە ءبىلىم العان اكتەرلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگى جەت­كىلىكتى دەڭگەيدە ەمەس. وبلىستىق ونەر ۇجىمدارىنىڭ باسشىلىعى ءوز ساحناگەرلەرىنىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋعا ارنايى مامانداردى شاقىرتىپ نەمەسە ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسى سىندى وقۋ ورىندارىنان ءبىلىم جەتىلدىرۋ كۋرستارىنان ءوتۋدى ويلاستىرعاندارى دۇرىس بولار ەدى.


جازيرا احمەتوۆا،
مەملەكەتتىك قۋىرشاق تەاترىنىڭ قىزمەتكەرى:
– ءدال وسى ۋاقىتتا قۋىرشاق تەات­رىنىڭ رەپەرتۋارىندا 26 سپەكتاكل بار. ءبىراق جاڭا سپەكتاكل قويۋدا ما­سەلە كوپ، سەبەبى قۋىرشاق تەاترىنا ارنالعان دراماتۋرگيالىق شىعارمالار جوقتىڭ قاسى. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – قۋىرشاق ءتىلىن بىلەتىن رەجيسسەر ما­مان تىم از.
وسى كۇنگە دەيىن ونەر ۇجىمىنىڭ تاريحى تۋرالى كىتاپ جا­زىلماپتى. جاقىندا ونەرتانۋ كانديداتى، تەاتر زەرت­تەۋشىسى ەركىن جۋاسبەكتىڭ قولجازباسى قولىمىزعا ءتۇستى، وندا تەاتر تاريحى 2000 جىلدارعا دەيىن عانا قامتىلعان ەكەن. مەنىڭ بىلۋىمشە، «تەاتر ونەرىنىڭ تاريحى مەن تەورياسى» كافەدراسىنىڭ ماگيسترانتتارى مەن ستۋدەنتتەرى زەرتتەۋ جۇمىستارىن وسى قۋىرشاق تەاترىنىڭ تاريحىن زەردەلەۋگە ارناعان ەدى. سىزدەردەن سول جازبالاردى جاريالاۋعا رۇقسات سۇراماقشىمىز.


ايدانا احمەت،
ت.جۇرگەنوۆ اتىنداعى قازاق ۇلتتىق ونەر اكادەمياسىنىڭ اعا وقىتۋشىسى، تەاتر سىنشىسى، ونەرتانۋ ماگيسترى:
– كەيىنگى ۋاقىتتا «تەاتر سىنشىلارى جوق، ولار جۇمىس ىستەمەيدى» دەگەن جانساق پىكىرلەر ايتىلىپ ءجۇر. تەاتر ۇجىم­دارى تەاتر سىنشىسىنىڭ كاسىبي تال­داۋىنان بۇرىن قويىلىمدار جو­نىندە جازىلعان ءجۋرناليستىڭ ماقالا­سىن وقۋعا بەيىم. رەداكتسيالار تاراپىنان تەاتر سىنشىلارىنا تاپسىرىس جوق. سەبەبى، كاسىبي تەاتر سىنشىسى بۇگىن كورگەن سپەكتاكلگە ەرتەڭ پىكىر جازىپ بەرە المايدى. تەاترتانۋشى سپەكتاكلگە تالداۋ جاساپ، وي ءتۇيۋى ءۇشىن سپەك­تاكلدى بىرنەشە رەت كورىپ، ەكىنشى، ءۇشىنشى قۇرامنىڭ جۇمىسىن سالىستىرۋى قاجەت. ال مۇنداي تالداۋ ماقالانى كوپ جاعدايدا مەرزىمدى باسىلىمدار ۋاقىتى ءوتىپ كەتتى دەپ قابىلدامايدى. مىنە، ءدال وسى تۇستا ەلىمىزدەگى ساحنا ونەرىنە ارنالعان سالالىق باسىلىمنىڭ تاپشىلىعى الدان شىعادى. بۇل ويلاناتىن جايت. ەگەر وسىنداي باسىلىم بولسا، ەلىمىز­دەگى 58 تەاتر ۇجىمى سىنشىلاردىڭ ەڭبەگىمەن تانىسىپ، ساحناعا شىققان تۋىندىلاردى سارالاپ وتىرۋعا مۇمكىندىك الار ەدى.


باسقوسۋدا ءسوز بولعان ماسەلەلەر ونەردىڭ اينالاسىندا جۇر­گەن كەز كەلگەن مامانعا قاتىستى. نارىق زامانى كەلگەندە كۇندەلىكتى ومىردە تۇتىناتىن زاتتى عانا تاۋار دەپ قابىلداعان ءبىز ءۇشىن، ونەردى تاۋارعا اينالدىرۋ ماشىعى ەندى-ەندى ءسىڭىپ كەلەدى. مۇندايدا تەاتر سىنشىلارى قويى­لىم­دارعا سىن جا­زىپ قانا قويماي، تەاتر ءىسىن ۇيىمداستىرۋ شارالارىنا بىلەك سىبانىپ كىرىسۋگە مۇددەلى. الايدا،  ونىڭ جۇيەسى مەن تەتىگى ءبىز­دىڭ ەلدە ءالى دە جاسالماي تۇر…

دايىنداعان ن.سايماسايقىزى.


كەلۋ قاينارى: http://www.elarna.com/koru.php?tur=15&id=756690

پىكىرلەر:


جازعان لەبىزىڭىز300 ارىپتەن اسپاسىن!
ادام نەمەسە ۋيروس ەكەندىگىڭىزدى تۇراقتاندىرۋ سۇراعى، كاتەكشەگە ءجۇز دەپ سيفىرمەن جازىڭىز، راحىمەت!

ەڭ جاڭا ماقالالار


جواو ماتوس: پورتۋگاليا 2 مينوت
قوعام ورنىقتىلىعى مەن ب 2 مينوت
اتىراۋدا ۇرىلار قىلمىس 12 مينوت
قىراۋلى قىس -ءتاڭىرتاۋ 12 مينوت
سەمەيدەگى رادياتسيالىق 22 مينوت
الەكساندر كوپەيكين: جەڭ 1 ساعات
دانەكەرلىك رولىمىزدى سا 1 ساعات
"اكىمدىكتىڭ قىزمەتكەرى" 1 ساعات
سىرداريا وزەنىندە سۋ تا 1 ساعات
التاي مالشىلارى كوكتەۋل 1 ساعات
وڭتۇستىك امەريكانىڭ چەم 1 ساعات
وڭدەۋمەن اينالىساتىندار 1 ساعات
قىزىلوردا وبلىسىنا سۋ ت 1 ساعات
قوستاناي وبلىسىندا ەگىس 1 ساعات
ساتىلى اتىزدىق -ءتاڭىرت 1 ساعات
سەنات دەپۋتاتتارىنىڭ سا 1 ساعات
نۋنو دياس: مەنىڭ قالاۋى 1 ساعات
شينجياڭ حابارلارى 20170 1 ساعات
جامبىلدىق جاستار جىلىجا 1 ساعات
كوتەمە قىستاعىنىڭ كوكتە 1 ساعات
عارىشكەرلەر كۇنى - اشىق 1 ساعات
مەملەكەت باسشىسى جۇمىس 1 ساعات
استانادا ماماندىقتى تەگ 1 ساعات
«حالىق قاۋىپسىزدىگىن قا 1 ساعات
سال اۋرۋىنا شالدىققان ق 1 ساعات
كاكا: ويىن تاعدىرىن ماي 2 ساعات
ءبىرىنشى توقساندا بيڭتۋ 2 ساعات
كوشەگە شىققاندا ابايلاڭ 2 ساعات
ەلوردادان سقو-عا گۋماني 2 ساعات
كەلبەت - ساۋلەتشى، پرو 2 ساعات